आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को तीव्र विकासले विश्वव्यापी श्रम बजारमा ठुलो हलचल ल्याएको छ। गोल्डम्यान स्याक्स (Goldman Sachs) को पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार, एआईले विश्वभरका करिब ३० करोड पूर्णकालीन रोजगारीहरूलाई कुनै न कुनै रूपमा प्रभाव पार्ने देखिएको छ।
विश्वव्यापी परिदृश्य: अटोमेसन र विस्थापन
विश्वका ठुला प्रविधि कम्पनीहरू जस्तै ओराकल (Oracle), मेटा (Meta), र आईबीएम (IBM) ले आफ्नो कार्यक्षमता बढाउन एआईको प्रयोग बढाएसँगै कर्मचारी कटौतीलाई निरन्तरता दिइरहेका छन्।
- जोखिममा रहेका क्षेत्रहरू: प्रशासनिक कार्य, डाटा इन्ट्री, कानुनी सहायक (Paralegals), र ग्राहक सेवा (Customer Service) जस्ता क्षेत्रहरू एआईबाट सबैभन्दा बढी प्रभावित हुने देखिएको छ।
- लन्डनको अवस्था: लन्डन सिटी हलको रिपोर्ट अनुसार, लन्डनमा मात्रै पाँचमध्ये एक जागिर एआईका कारण जोखिममा रहेको र विशेष गरी प्रशासनिक भूमिकामा रहेका ३ लाखभन्दा बढी मानिसहरू विस्थापित हुन सक्ने सम्भावना छ।
नेपालको सन्दर्भ: चुनौती र अवसर
नेपालमा पनि एआईको प्रभाव बिस्तारै देखिन थालेको छ। यद्यपि नेपालको अर्थतन्त्र कृषि र पर्यटनमा बढी निर्भर रहेकाले तत्कालै ठुलो प्रभाव नपरे पनि सेवा क्षेत्र र विशेष गरी ‘आउटसोर्सिङ’ (BPO) क्षेत्रमा जोखिम बढ्दो छ।
- नेपाल सरकारको तयारी: नेपाल सरकारले भर्खरै ‘राष्ट्रिय एआई नीति २०८२’ स्वीकृत गरेको छ। यस नीतिले आगामी ५ वर्षभित्र एआई क्षेत्रमा कम्तीमा ५,००० जनशक्ति तयार गर्ने र नेपाललाई ग्लोबल एआई रेडिनेस इन्डेक्सको उत्कृष्ट ५० मा पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ।
- बजारको धारणा: काठमाडौँमा आयोजित हालैको श्रम सम्मेलनमा विज्ञहरूले एआईले जागिर “खोस्ने” नभई काम गर्ने “शैली” परिवर्तन गर्ने बताएका छन्। एआई जान्ने व्यक्तिले एआई नजान्ने व्यक्तिलाई प्रतिस्थापन गर्ने उनीहरूको तर्क छ।
के सबै जागिर हराउँछन् त?
सबै खबरहरू नकारात्मक मात्र छैनन्। रिपोर्टहरूका अनुसार एआईले केही जागिरहरू विस्थापित गरे पनि यसले नयाँ प्रकारका रोजगारहरू पनि सिर्जना गर्नेछ:
- उत्पादकत्वमा वृद्धि: एआईको प्रयोगले विश्वव्यापी कुल गार्हस्थ्य उत्पादन (GDP) मा वार्षिक ७% सम्म वृद्धि ल्याउन सक्ने अनुमान छ।
- नयाँ सीपको माग: एआई इन्जिनियर, डाटा क्युरेटर, र एआई नैतिकता अधिकारी जस्ता नयाँ भूमिकाहरू सिर्जना भइरहेका छन्।
- सिर्जनात्मक र शारीरिक काम: निर्माण कार्य, स्वास्थ्य सेवा (नर्सिङ), र उच्चस्तरको व्यवस्थापकीय निर्णय लिने कामहरूमा एआईको प्रभाव कम हुनेछ।