काठमाडौँ, बैशाख १७, २०८३ (अप्रिल २९, २०२६) — मध्यपूर्वको राजनीतिमा आएको नयाँ परिवर्तनले विश्वव्यापी शक्ति सन्तुलनलाई पूर्ण रूपमा बदलिदिएको छ। हालै रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिन र इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराक्सीबीच सेन्ट पिटर्सवर्गमा भएको ९० मिनेट लामो संवादले एउटा कुरा प्रष्ट पारेको छ—रुस अब इरानको सुरक्षालाई आफ्नो राष्ट्रिय सुरक्षा सरह प्राथमिकता दिन तयार छ।
रुसको साथ: कूटनीतिक मात्र होइन, सैन्य र प्राविधिक पनि
रुसले अमेरिका र इजरायल विरुद्धको संघर्षमा इरानलाई निकै महत्वपूर्ण सहयोग गरिरहेको छ। भिडियो रिपोर्ट र पछिल्ला समाचारहरूका अनुसार:
- उपग्रह र इन्टेलिजेन्स: रुसले आफ्ना अत्याधुनिक उपग्रहहरू मार्फत मध्यपूर्वमा रहेका अमेरिकी सैन्य अखडाहरूको ‘रियल-टाइम’ जानकारी र सटीक निगरानी डेटा इरानलाई उपलब्ध गराइरहेको छ। यसकै आधारमा इरानले अमेरिकी वारसिप (Warships) र बेसहरूलाई सटिक निशाना बनाउन सफल भएको छ।
- ड्रोन र साइबर सहयोग: युक्रेन युद्धमा इरानले दिएको ‘शाहेद’ ड्रोनको बदलामा रुसले अहिले इरानलाई ड्रोनको उन्नत प्रविधि र जाम नहुने (Anti-jamming) सिस्टमहरू प्रदान गरेको छ। साथै, रुसी र इरानी ह्याकरहरूले साइबर क्षेत्रमा पनि सहकार्य गरिरहेका छन्।
इरान कसरी ‘बलियो स्थिति’ मा छ? (3M सिद्धान्त)
भिडियोमा चर्चा गरिए अनुसार इरानले आफ्नो सुरक्षाका लागि ‘थ्री एम’ (3M) रणनीति अपनाएको छ, जसले उसलाई युद्धको मैदानमा आत्मविश्वास दिएको छ:
- Munitions (सैन्य आत्मनिर्भरता): इरानले मिसाइल र ड्रोन प्रविधिमा यति धेरै आत्मनिर्भरता हासिल गरेको छ कि अब अमेरिकाको सैन्य दबाबले उसलाई डराउन गाह्रो छ।
- Markets (बजार): ऊर्जा बजारमा इरानको पकड र चीन तथा रुससँगको बढ्दो आर्थिक साझेदारीले गर्दा अमेरिकी आर्थिक प्रतिबन्धको प्रभाव निकै कम भएको छ।
- Mid-terms/Elections (अमेरिकी चुनाव): इरानले अमेरिकी आन्तरिक राजनीतिलाई सुक्ष्म रूपमा नियालिरहेको छ। अमेरिकामा हुने निर्वाचन र आन्तरिक राजनीतिक अस्थिरताले गर्दा ह्वाइट हाउस लामो समयसम्म युद्धमा टिकिरहन नसक्ने इरानको विश्लेषण छ।
अमेरिका र इजरायलको चक्रब्यूह
अमेरिका अहिले इरानसँगको प्रत्यक्ष युद्धमा फस्दै गइरहेको देखिन्छ। यसका केही प्रमुख कारणहरू छन्:
- रणनीतिक अन्योल: अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि हवाई आक्रमण गरे पनि इरानको नेतृत्व र सैन्य संरचनालाई पूर्ण रूपमा नियन्त्रण गर्न सकेका छैनन्। इरानको ‘असिमेट्रिक वारफेयर’ (Asymmetric Warfare) नीतिले गर्दा अमेरिकाको अर्बौँ डलरको नौसैनिक शक्तिलाई साना र सस्ता ड्रोनहरूले चुनौती दिइरहेका छन्।
- हर्मुज जलमार्गको खतरा: इरानले विश्वको सबैभन्दा महत्वपूर्ण तेल व्यापार मार्ग ‘हर्मुज जलमार्ग’ मा आफ्नो पकड जमाएको छ। यसको अवरोधले विश्वव्यापी ऊर्जा संकट र आर्थिक मन्दी निम्त्याउने डरले अमेरिका रक्षात्मक बनेको छ।
- एक्लोपन: इरान विरुद्धको युद्धमा अमेरिकालाई आफ्ना परम्परागत नेटो (NATO) सहयोगी राष्ट्रहरूले पूर्ण साथ दिएका छैनन्, जसले गर्दा वासिङ्टन कूटनीतिक रूपमा एक्लिँदै गएको छ।
अमेरिका अहिले आफ्नो ‘पुरानो प्रभुत्व’ जोगाउने कि ‘बहुध्रुवीय विश्व’ को नयाँ वास्तविकतालाई स्वीकार गर्ने भन्ने दोसाँधमा छ। रुस र चीनको बलियो समर्थन पाएको इरान अहिले “पर्ख र हेर” को रणनीतिमा छ, किनकि समय र परिस्थिति इरानको पक्षमा ढल्किँदै गएको विज्ञहरूको विश्लेषण छ।