हालैका हप्ताहरूमा एउटा अन्तर्राष्ट्रिय क्रुज जहाज ‘एमभी होन्डियस’ (MV Hondius) मा देखिएको हन्टाभाइरस संक्रमणले विश्वभरका स्वास्थ्य निकायहरूलाई पुनः झस्काएको छ। अर्जेन्टिनाबाट यात्रा सुरु गरेको यस जहाजमा आठ जनामा संक्रमण पुष्टि भइसकेको छ भने तीन जनाले ज्यान गुमाएका छन्। विशेष गरी यो प्रकोप दक्षिण अमेरिकामा पाइने ‘एन्डिज’ (Andes) भाइरस प्रजातिसँग सम्बन्धित देखिएको छ, जुन मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्ने क्षमताका कारण अन्य हन्टाभाइरसभन्दा बढी जोखिमपूर्ण मानिन्छ। संक्रमितहरूलाई हाल नेदरल्याण्ड्स, स्विट्जरल्याण्ड, जर्मनी र दक्षिण अफ्रिकाका विभिन्न अस्पतालहरूमा उच्च निगरानीमा उपचार गरिँदै छ भने विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले यसको फैलावट रोक्न कडा कन्ट्याक्ट ट्रेसिङ सुरु गरेको छ।
हन्टाभाइरसको इतिहासतर्फ फर्किएर हेर्दा, यसको पहिलो प्रमुख पहिचान सन् १९५० को दशकमा भएको थियो। कोरियाली युद्धका क्रममा ३,००० भन्दा बढी सैनिकहरू अज्ञात ज्वरो र आन्तरिक रक्तस्रावले बिरामी परेपछि वैज्ञानिकहरूले यसको खोजी सुरु गरेका थिए। अन्ततः सन् १९७६ मा दक्षिण कोरियाको हन्तान नदी नजिकै भेटिएको मुसामा यो भाइरस फेला परेकाले यसको नाम ‘हन्टाभाइरस’ राखिएको हो। यो भाइरसले विशेष गरी मृगौला र फोक्सोमा आक्रमण गर्ने गर्दछ, जसलाई चिकित्सा विज्ञानमा ‘हन्टाभाइरस पल्मोनरी सिन्ड्रोम’ (HPS) र ‘हेमोरेजिक फिभर विथ रिनल सिन्ड्रोम’ (HFRS) भनिन्छ। यस भाइरसको अर्को डरलाग्दो अध्याय सन् १९९३ मा अमेरिकाको ‘फोर कर्नर्स’ क्षेत्रमा देखियो, जहाँ स्वस्थ युवाहरू अचानक फोक्सोको गम्भीर समस्याले मर्ने क्रम सुरु भएपछि ‘सिन नोम्ब्रे’ (Sin Nombre) नामक नयाँ हन्टाभाइरस प्रजाति पत्ता लागेको थियो।
हालको क्रुज जहाजको घटनाले हन्टाभाइरसको मानिसबाट मानिसमा सर्न सक्ने घातक पक्षलाई पुनः उजागर गरेको छ। हन्टाभाइरसको संक्रमणका लागि हालसम्म कुनै पनि विशेष औषधि वा खोप विश्वव्यापी रूपमा प्रमाणित भइसकेको छैन, त्यसैले यसको उपचार मुख्यतया बिरामीको अवस्था र देखिने लक्षणहरूमा आधारित ‘सपोर्टिभ केयर’ (Supportive Care) मार्फत गरिन्छ। गम्भीर अवस्थाका बिरामीहरूलाई अक्सिजन वा भेन्टिलेटरको सहायताले श्वासप्रश्वासमा मद्दत गरिन्छ भने मृगौलाले काम नगरेको खण्डमा डायलासिसको प्रयोग गरिन्छ। विगतमा पनि डब्लुएचओले अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य नियम अन्तर्गत यस्ता प्रकोपहरूको निगरानी गर्ने, उपचारका निर्देशिकाहरू जारी गर्ने र प्रयोगशालाहरूको क्षमता बढाउन प्राविधिक सहयोग उपलब्ध गराउँदै आएको छ। हालको स्थितिमा पनि डब्लुएचओले जोखिमको निरन्तर मूल्याङ्कन गरिरहेको छ र यात्रुहरूलाई ६ हप्तासम्म लक्षणहरूको निगरानी गर्न र विशेष गरी मुसाको सम्पर्कबाट टाढा रहन सल्लाह दिएको छ।