रुसले सन् २०२२ फेब्रुअरीमा युक्रेनमाथि पूर्ण सैन्य आक्रमण गरेपछि सुरु भएको युद्ध अहिले पाँचौं वर्षमा प्रवेश गरेको छ। सुरुवातमा धेरै विश्लेषकहरूले युद्ध छोटो समयमै समाप्त हुने अनुमान गरेका थिए। तर २०२६ सम्म आइपुग्दा पनि युद्ध जारी छ, हजारौं सैनिक तथा सर्वसाधारणको मृत्यु भएको छ, लाखौं मानिस विस्थापित भएका छन्, र विश्व राजनीति गहिरो रूपमा विभाजित बनेको छ।
युद्धको मूल पृष्ठभूमि सन् २०१४ मा युक्रेनमा भएको राजनीतिक परिवर्तनसँग जोडिन्छ। त्यसपछि रुसले क्रिमिया आफ्नो नियन्त्रणमा लियो र पूर्वी युक्रेनका डोनबास क्षेत्रका रुसी समर्थित समूहहरू सक्रिय भए। रुसले युक्रेनलाई पश्चिमी सैन्य गठबन्धन NATO तर्फ नजिकिन थालेको भन्दै आफ्नो सुरक्षामाथि खतरा बढेको दाबी गर्दै आएको छ। युक्रेन र पश्चिमी देशहरूले भने यो आक्रमणलाई सार्वभौम राष्ट्रमाथिको अवैध हमला बताएका छन्।
युद्ध रोक्न विभिन्न चरणमा प्रयास भए। टर्कीको इस्तानबुल वार्ता, संयुक्त राष्ट्रसंघमार्फत भएका पहल, कैदी आदानप्रदान, अस्थायी युद्धविराम, तथा अमेरिका–युरोपद्वारा प्रस्तुत शान्ति प्रस्तावहरू चर्चामा आए। तर कुनै पनि प्रयासले स्थायी समाधान दिन सकेन। २०२६ मा केही अस्थायी युद्धविराम घोषणा भए पनि दुवै पक्षले एकअर्कालाई उल्लंघन गरेको आरोप लगाएका थिए।
युरोपेली संघ (EU) अहिले युद्ध अन्त्यका प्रयासमा अझ सक्रिय देखिन्छ। सुरुवातदेखि नै EU ले युक्रेनलाई आर्थिक सहायता, शरणार्थी सहयोग, हतियार, तथा रुसविरुद्ध प्रतिबन्धमार्फत समर्थन गर्दै आएको छ। पछिल्लो समय अमेरिकाको नीतिमा आएको अनिश्चिततापछि युरोपले स्वतन्त्र कूटनीतिक भूमिका बढाउने प्रयास गरिरहेको छ। EU आयोग प्रमुख उर्सुला भोन डोर ल हालै युक्रेनको EU सदस्यताको प्रक्रियाबारे युक्रेनी राष्ट्रपतिसँग छलफल गरेकी थिइन्। युरोपेली देशहरूले शान्ति वार्तामा आफूलाई निर्णायक पक्षका रूपमा स्थापित गर्न खोजिरहेका छन्।
अमेरिकामा ट्रम्प पुनः राष्ट्रपति बनेपछि युद्धसम्बन्धी अमेरिकी नीति केही परिवर्तन भएको देखिन्छ। ट्रम्पले युद्ध छिटो अन्त्य गर्ने वाचा गरेका थिए र प्रत्यक्ष वार्तामा जोड दिएका छन्। तर आलोचकहरूका अनुसार उनका केही प्रस्तावहरू रुसप्रति नरम देखिएका छन्। केही अमेरिकी योजनामा युक्रेनलाई NATO सदस्यता त्याग्न दबाब, सीमित सैन्य क्षमता, तथा भूभागसम्बन्धी सम्झौताका विषय समावेश भएको रिपोर्टहरू सार्वजनिक भएका छन्। यसले युक्रेन र युरोपेली सहयोगीहरूमा चिन्ता बढाएको छ।
युद्ध किन लम्बिएको छ भन्ने प्रश्नमा धेरै कारण देखिन्छन्। पहिलो, दुवै पक्ष अझै पूर्ण रूपमा सम्झौतामा तयार छैनन्। रुस आफ्नो सुरक्षा माग र कब्जा गरिएका भूभागमा नियन्त्रण कायम राख्न चाहन्छ भने युक्रेन आफ्नो सार्वभौमिकता र भूभाग फिर्ता लिन चाहन्छ। दोस्रो, पश्चिमी सैन्य सहयोगले युक्रेनलाई लामो समयसम्म प्रतिरोध गर्न सक्षम बनाएको छ। तेस्रो, रुससँग अझै ठूलो सैन्य तथा आर्थिक क्षमता रहेको मानिन्छ। चौथो, कुनै पनि पक्षले स्पष्ट सैन्य विजय हासिल गर्न नसक्दा युद्ध ‘थकानको युद्ध’ जस्तो बनेको छ।
संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN) मा पनि युक्रेन युद्ध प्रमुख अन्तर्राष्ट्रिय मुद्दा बनेको छ। २०२६ फेब्रुअरीमा संयुक्त राष्ट्र महासभाले तत्काल युद्धविराम र दीर्घकालीन शान्तिको आह्वान गर्ने प्रस्ताव पारित गरेको थियो। तर सुरक्षा परिषद्मा रुस स्थायी सदस्य भएकाले कडा कदम चाल्न कठिन भएको छ। पछिल्लो समय अमेरिका र केही युरोपेली देशबीच रुसलाई कसरी सम्बोधन गर्ने भन्ने विषयमा मतभेद पनि देखिएको छ। हालै रुसले किभमाथि थप आक्रमणको चेतावनी दिएपछि संयुक्त राष्ट्र महासचिव गुटेरेसले गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेका थिए।
विश्लेषकहरूका अनुसार अहिलेको अवस्था “पूर्ण युद्ध र अपूर्ण शान्ति” बीचको चरणजस्तो देखिन्छ। रुसले समय आफ्नो पक्षमा जाने विश्वास राखेको देखिन्छ भने युक्रेन पश्चिमी सहयोग निरन्तर रहने अपेक्षामा छ। अमेरिका, युरोप, र संयुक्त राष्ट्रसंघ सबैले युद्ध अन्त्यको प्रयास गरिरहेका भए पनि सुरक्षा, भूभाग, NATO विस्तार, तथा प्रतिबन्धजस्ता मुद्दामा सहमति बन्न नसक्दा स्थायी शान्ति अझै टाढा देखिन्छ।