२८ अप्रिल २०२६ मा प्रकाशित एक विश्लेषणअनुसार इरानका विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीको हालैको रुस भ्रमणले अमेरिका र इजरायलको दबाबबीच कूटनीतिक प्रयास जटिल बन्दै गएको अवस्थामा सुरक्षा सुनिश्चितता खोज्ने तेहरानको रणनीति स्पष्ट गरेको छ। मस्कोमा राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँग भएको भेटले मध्यपूर्वमा शान्ति स्थापना प्रक्रियामा रुसको भूमिकालाई महत्वपूर्ण मानिएको छ।

अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको तनाव यस्तो चरणमा पुगेको बताइएको छ जहाँ सैन्य दबाबले अपेक्षित परिणाम दिन सकेको छैन भने कूटनीतिक समाधान पनि अझै स्पष्ट भएको छैन। प्रारम्भमा दबाबको नियन्त्रित अभियानका रूपमा प्रस्तुत गरिएको रणनीति जटिल अवस्थामा पुगेको विश्लेषणमा उल्लेख छ।

इरानले वार्ताको सुरुवातमै आणविक कार्यक्रमभन्दा पहिले सुरक्षा विषयलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने अडान लिएको छ। तेहरानले युद्ध पुनः नदोहोरिने र क्षेत्र नयाँ सैन्य हस्तक्षेपबाट सुरक्षित रहने ग्यारेन्टी माग गरेको छ। रिपोर्टअनुसार पाकिस्तानमार्फत अमेरिकासमक्ष पठाइएको प्रस्तावमा पहिले द्वन्द्व अन्त्य र होर्मुज जलडमरू मार्ग पुनः खोल्ने विषयमा छलफल गर्ने र पछि आणविक मुद्दा उठाउने सुझाव दिइएको छ।

यदि अमेरिकाले उक्त प्रस्ताव अस्वीकार गरेमा संवेदनशील समुद्री मार्ग वरिपरि संकट लम्बिने जोखिम रहने विश्लेषण गरिएको छ। स्वीकार गरेमा सैन्य दबाब असफल भएको संकेत जाने र आणविक मुद्दालाई प्राथमिकता दिएमा तनाव घटाउने भन्दा दबाब कायम राख्ने रणनीति देखिने बताइएको छ।

यसबीच इजरायल पनि विभिन्न मोर्चामा व्यस्त रहेको र लेबनानमा अस्थिरता कायम रहेको उल्लेख गरिएको छ। प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहूमाथि आन्तरिक राजनीतिक दबाब पनि उच्च रहेको बताइएको छ। विश्लेषणअनुसार सैन्य कारबाहीले तनाव बढाउन सक्छ तर दीर्घकालीन क्षेत्रीय व्यवस्था स्थापना गर्न पर्याप्त नहुन सक्छ।

इरानले कूटनीतिक गतिविधि तीव्र बनाएको छ। विदेशमन्त्री अराघचीले पाकिस्तान, ओमान र त्यसपछि रुसको भ्रमण गर्दै विभिन्न वार्ता च्यानल सक्रिय राख्ने प्रयास गरेका छन्। ओमानले मध्यस्थकर्ताको रूपमा महत्वपूर्ण भूमिका खेलिरहेको छ भने पाकिस्तानले दुवै पक्षसँग सम्पर्क राख्न सक्ने माध्यमको रूपमा काम गरिरहेको छ।

मस्को भ्रमणलाई इरानले सबै पक्षसँग संवाद राख्न सक्ने शक्ति केन्द्रसँग प्रत्यक्ष समन्वय गर्ने प्रयासका रूपमा हेरिएको छ। राष्ट्रपति पुटिनले क्षेत्रीय शान्तिका लागि आवश्यक कदम चाल्ने प्रतिबद्धता जनाएको बताइएको छ।

विश्लेषणअनुसार रुससँग इरान, इजरायल, खाडी राष्ट्रहरू र अमेरिका सबैसँग संवाद गर्ने क्षमता रहेकोले उसलाई सन्तुलनकारी शक्तिका रूपमा हेरिएको छ। यसले तेहरानलाई एकतर्फी दबाबबाट जोगिन कूटनीतिक आधार प्रदान गर्ने भनिएको छ।

इरानले पाकिस्तान, ओमान र रुसमार्फत बहुपक्षीय कूटनीतिक पहल गर्दै भविष्यका कुनै पनि सम्झौता सुरक्षा सुनिश्चितताबाट सुरु हुनुपर्ने सन्देश दिएको छ। साथै सम्भावित सैन्य जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सुरक्षा सहकार्य र प्रतिरोध क्षमता बढाउने विषयमा पनि छलफल भएको हुनसक्ने विश्लेषण गरिएको छ।

समग्रमा आगामी कूटनीतिक चरण निर्णायक हुने देखिएको छ। यदि अमेरिका इरानको प्रस्तावअनुसार चरणबद्ध वार्तामा सहमत भएमा तनाव घट्ने सम्भावना रहनेछ। अन्यथा क्षेत्र पुनः द्वन्द्वतर्फ जान सक्ने चेतावनी विश्लेषणमा दिइएको छ।