पृथ्वीको इतिहासमा सबैभन्दा रोचक तथ्यहरूमध्ये एक “महान अक्सिजन घटना” (Great Oxygenation Event) हो, जुन करिब २.४ अर्ब वर्ष पहिले घटेको थियो। यो घटनाले पृथ्वीलाई पूर्ण रूपमा परिवर्तन गरिदियो।
जैविक क्रान्ति र विनाश
- सुरुवात: सुरुमा पृथ्वीको वायुमण्डलमा अक्सिजन थिएन। त्यस समयमा ‘सायनोब्याक्टेरिया’ (Cyanobacteria) नामक सूक्ष्म जीवहरूले पहिलो पटक प्रकाश संश्लेषण (Photosynthesis) प्रक्रिया सुरु गरे।
- अक्सिजनको उत्पादन: तिनीहरूले सूर्यको प्रकाश र कार्बन डाइअक्साइड प्रयोग गरेर ऊर्जा बनाउन थाले र उप-उत्पादनका रूपमा अक्सिजन उत्सर्जन गरे।
- सामूहिक विनाश: त्यस समयका अन्य जीवहरूका लागि अक्सिजन विषालु थियो। वायुमण्डलमा अक्सिजनको मात्रा बढ्दै जाँदा पृथ्वीमा रहेका अधिकांश पुराना जीवहरू (Anaerobic organisms) मासिए। यो पृथ्वीको इतिहासकै पहिलो र सबैभन्दा ठूलो सामूहिक विनाशको घटना मानिन्छ।
जलवायु परिवर्तन र बरफको युग
- हिमपात: नयाँ उत्पन्न भएको अक्सिजनले वायुमण्डलमा रहेको मिथेन ग्याससँग प्रतिक्रिया गर्यो। मिथेनले पृथ्वीलाई न्यानो राख्ने काम गर्थ्यो। मिथेन नष्ट भएपछि पृथ्वी यति चिसो भयो कि यो लाखौं वर्षसम्म बरफले ढाकियो, जसलाई ‘ह्युरोनियन हिमयुग’ (Huronian Glaciation) भनिन्छ।
नयाँ जीवनको आधार
- यो विनाशकारी देखिए तापनि यसै घटनाले गर्दा जटिल जीवहरू, जनावरहरू र अन्ततः मानव विकासका लागि आवश्यक अक्सिजनयुक्त वातावरण तयार भयो।
