अमेरिका, २०८३ मंसिर १। विश्वव्यापी कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको प्रतिस्पर्धामा महत्वपूर्ण स्थान ओगटेको अमेरिकी चिप निर्माता कम्पनी एनभिडिया (Nvidia) यतिबेला नेतृत्व संकट र राष्ट्रिय सुरक्षा विवादको केन्द्रमा पुगेको छ। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत जेन्सेन हुआङले चीनसँग सम्बन्धित जासुसीको आरोप सार्वजनिक भएपछि पदबाट राजीनामा दिएका छन्। यस घटनाले विश्वको एआई उद्योग, अमेरिकी राष्ट्रिय सुरक्षा र चीनसँगको प्रविधि प्रतिस्पर्धामा नयाँ प्रश्न खडा गरेको छ।
विवादको केन्द्रमा हुआङको सम्बन्ध सिंगापुरस्थित डाटा सेन्टर कम्पनी मेगास्पिड (Megaspeed) की पूर्वकार्यकारी एलिस हुआङसँग जोडिएको छ। अमेरिकी गुप्तचर निकायहरूले एलिस हुआङ चीनको गुप्तचर संयन्त्रसँग सम्बन्धित रहेको आशंका गरेको विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्। उनीमार्फत हुआङसँग निकट सम्बन्ध स्थापित गरी एनभिडियाको व्यावसायिक रणनीति, एआई चिप प्रविधि तथा अमेरिकी सरकारी नीतिसम्बन्धी संवेदनशील सूचना संकलन गर्ने प्रयास भएको हुन सक्ने अमेरिकी अधिकारीहरूको आशंका छ।
हुआङले नोभेम्बर ८ मा एनभिडियाका कर्मचारीलाई पठाएको सन्देशमा विवाहबाहिरको सम्बन्ध रहेको स्वीकार गरेका थिए। उनले सञ्चालक समितिले सुरु गरेको अनुसन्धानमा पूर्ण सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता पनि जनाएका थिए। त्यसपछि नोभेम्बर १२ मा उनले कम्पनीको प्रमुख कार्यकारी अधिकृत, अध्यक्ष तथा सञ्चालक समितिको सदस्य पदबाट तत्काल लागू हुने गरी राजीनामा दिएका हुन्।
अमेरिकाको काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्स (सीएफआर) का अनुसार एनभिडियाले प्रमुख वित्तीय अधिकृत कोलेट क्रेसलाई अन्तरिम प्रमुख कार्यकारी अधिकृतको जिम्मेवारी दिएको छ। कम्पनीले स्थायी नेतृत्व चयनका लागि प्रक्रिया अघि बढाएको छ। एनभिडियाका लागि यो परिवर्तन सामान्य व्यवस्थापकीय फेरबदल मात्र नभई तीन दशकभन्दा बढी समयदेखि कम्पनीको नेतृत्व गर्दै आएका संस्थापकको बहिर्गमन हो।
यो घटनाको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष अमेरिका र चीनबीचको एआई प्रविधिसम्बन्धी प्रतिस्पर्धा हो। एनभिडियाले उत्पादन गर्ने अत्याधुनिक ग्राफिक्स प्रोसेसिङ युनिट (जीपीयू) एआई मोडेल निर्माण, सुपरकम्प्युटिङ र विशाल डाटा सेन्टर सञ्चालनका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण मानिन्छन्। अमेरिकाले सन् २०२२ देखि राष्ट्रिय सुरक्षाको कारण देखाउँदै आफ्ना सबैभन्दा शक्तिशाली एआई चिप चीनमा निर्यात गर्न प्रतिबन्ध लगाउँदै आएको छ।
तर, प्रतिबन्धका बाबजुद दक्षिणपूर्वी एसियाका विभिन्न देशमार्फत चिप चीन पुग्ने गरेको र विदेशस्थित डाटा सेन्टरबाट चिनियाँ कम्पनीहरूले चिपको कम्प्युटिङ क्षमता भाडामा लिएर प्रयोग गर्न सक्ने विषय अमेरिकी अधिकारीहरूको चिन्ताको विषय बनेको छ। सिंगापुरस्थित मेगास्पिडले एनभिडियाका अर्बौं डलर मूल्यका चिप खरिद गरेको र ती चिप चीनसम्म पुगेको हुन सक्ने विषयमा पनि अमेरिकी निकायहरूले अनुसन्धान गरिरहेका छन्।
यसअघि हुआङले चीनलाई अमेरिकी प्रविधिबाट पूर्ण रूपमा अलग राख्ने नीतिको विरोध गर्दै आएका थिए। उनको तर्कमा अमेरिकी चिपमाथिको पहुँच बन्द गर्दा चीन आफ्नै प्रविधि विकासमा थप तीव्रताका साथ अघि बढ्न सक्छ। चीनलाई अमेरिकी प्रविधिमा निर्भर राख्नु अमेरिकाकै दीर्घकालीन व्यावसायिक र रणनीतिक हितमा हुने उनको धारणा थियो। तर, वासिङ्टनका चीनप्रति कठोर नीति अपनाउनुपर्ने पक्षधरहरूले अत्याधुनिक चिप चीनको सैन्य तथा प्रविधिगत क्षमता विस्तारमा प्रयोग हुन सक्ने भन्दै निर्यात नियन्त्रण थप कडा बनाउन माग गर्दै आएका छन्।
अलजजिराका अनुसार हुआङमाथि लागेको जासुसीसम्बन्धी आरोपले अमेरिकी संसद्मा चीनलाई चिप निर्यात गर्ने विषयमा थप प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने आवाजलाई बल दिएको छ। अमेरिकी सांसदहरूले अत्याधुनिक चिपको अवैध पुनः निर्यात रोक्न र विदेशमा पठाइएका चिपको अवस्थासमेत निगरानी गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि बढाएका छन्। यसले अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूको व्यावसायिक हित र राष्ट्रिय सुरक्षा नीतिबीचको द्वन्द्वलाई थप उजागर गरेको छ।
यद्यपि, जासुसीको आरोप प्रमाणित भइसकेको छैन। चीनको विदेश मन्त्रालयले यसलाई निराधार अड्कलबाजी भन्दै अस्वीकार गरेको छ। सीएफआरका अनुसार एलिस हुआङले एनभिडियाका प्रमुखबाट कुनै संवेदनशील सूचना प्राप्त गरेको वा चीनलाई उपलब्ध गराएको सार्वजनिक रूपमा पुष्टि भएको छैन। एनभिडियाको सञ्चालक समितिले पनि प्रारम्भिक रूपमा राष्ट्रिय सुरक्षा वा कम्पनीका गोप्य सूचना चुहावट भएको विश्वास गर्ने आधार नरहेको जनाएको थियो।
यसैबीच, अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले हुआङसँग कुराकानी गरेको र उनलाई सम्बन्धित व्यक्ति जासुस भएको जानकारी नै नभएको आफूलाई लागेको बताएका छन्। अर्कोतर्फ, केही सञ्चारमाध्यममा सार्वजनिक भएका पछिल्ला विवरणले जासुसीसम्बन्धी गुप्तचर मूल्याङ्कन कति ठोस थियो भन्ने प्रश्नसमेत उठाएका छन्। त्यसैले यस घटनालाई प्रमाणित चिनियाँ जासुसी अभियान वा अमेरिकी राजनीतिक षड्यन्त्रका रूपमा निष्कर्ष निकाल्न अझै पर्याप्त आधार छैन।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार हुआङको बहिर्गमनपछि एनभिडियाको सेयर मूल्य अक्टोबरको उच्च बिन्दुबाट करिब ३२ प्रतिशत घटिसकेको छ। कम्पनीले नोभेम्बर १७ मा सार्वजनिक गर्ने त्रैमासिक वित्तीय नतिजामा लगानीकर्ताको ध्यान केन्द्रित भएको छ। विशेषगरी हुआङबिनाको नेतृत्वमा कम्पनीले आफ्नो एआई चिप बजारको प्रभाव कायम राख्न सक्छ कि सक्दैन भन्ने विषय महत्वपूर्ण बनेको छ।
यो प्रकरणले एआई युगमा शक्ति संघर्ष केवल प्रविधि निर्माण र बजार विस्तारमा सीमित नरहेको देखाएको छ। अत्याधुनिक चिपमाथिको नियन्त्रण, गुप्तचर सूचना, अन्तर्राष्ट्रिय व्यापार, राष्ट्रिय सुरक्षा र राजनीतिक प्रभाव एकअर्कासँग जोडिएका छन्। एनभिडियाको नेतृत्व परिवर्तनले विश्वव्यापी एआई प्रतिस्पर्धामा अमेरिका र चीनबीचको रणनीतिक संघर्षलाई थप जटिल बनाउने संकेत गरेको छ।
स्रोत: रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस, अल जजिरा, काउन्सिल अन फरेन रिलेसन्स, द गार्डियन, बिजनेस इनसाइडर
