पेरिस, २०८३ मंसिर १। कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) प्रविधिको तीव्र विकाससँगै यसबाट उत्पन्न हुन सक्ने सुरक्षा चुनौती, साइबर जोखिम र दुरुपयोग नियन्त्रण गर्न विश्वका विभिन्न देश तथा प्रविधि कम्पनीहरूले साझा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड विकास गर्ने सहमति गरेका छन्। नोभेम्बर ९ मा फ्रान्सको पेरिसमा भएको सहमतिले एआई प्रणालीको परीक्षण, जोखिम मूल्याङ्कन, पारदर्शिता र जवाफदेहिताका लागि अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्यलाई अघि बढाउने लक्ष्य राखेको छ।
सहमतिअनुसार एआईका अत्याधुनिक मोडेलहरूको क्षमता परीक्षण तथा जोखिम मूल्याङ्कन गर्न साझा प्राविधिक मापदण्ड, परीक्षण विधि र उपकरण विकास गरिनेछ। विशेषगरी एआईको प्रयोगबाट हुन सक्ने साइबर आक्रमण, रासायनिक, जैविक तथा आणविक जोखिम र मानव नियन्त्रणभन्दा बाहिर जान सक्ने प्रविधिको सम्भावित खतरालाई प्राथमिकतामा राखिनेछ। परीक्षणबाट प्राप्त संवेदनशील नभएका निष्कर्षहरू एकरूप ढाँचामा सार्वजनिक गर्ने र त्यसका लागि साझा डिजिटल अभिलेखालय स्थापना गर्ने प्रतिबद्धता पनि व्यक्त गरिएको छ।
फ्रान्सका राष्ट्रपति इमानुएल म्याक्रोंको पहलमा पेरिसस्थित एलिजे दरबारमा आयोजित बैठकमा भएको यस सहमतिमा फ्रान्स, क्यानडा, फिनल्यान्ड, नर्वे, नेदरल्यान्ड्स र बहराइनलगायतका देश सहभागी भएका थिए। यसका साथै माइक्रोसफ्ट, ओपनएआई, एन्थ्रोपिक, मिस्टल एआई, कोहेयर र हगिङ फेसलगायतका प्रमुख प्रविधि कम्पनीहरूले पनि प्रतिबद्धता जनाएका छन्। घोषणापत्रमा अन्य देश तथा संस्थाहरूलाई समेत समर्थन जनाउन खुला राखिएको छ। Government.nl +2
सम्झौताले एआई विकास गर्ने कम्पनीहरूलाई आफ्ना प्रणालीको क्षमता, सीमितता र सम्भावित जोखिमबारे पारदर्शी जानकारी उपलब्ध गराउन पनि आग्रह गरेको छ। जोखिमको प्रकृतिअनुसार स्वतन्त्र विज्ञ तथा तेस्रो पक्षबाट परीक्षण गराउने र आवश्यक अवस्थामा एआई प्रणालीको सञ्चालन रोक्न सक्ने सुरक्षा संयन्त्र विकास गर्ने प्रतिबद्धता कम्पनीहरूले जनाएका छन्। एआईका कारण ठूलो क्षति भएमा सम्बन्धित कम्पनी तथा निकायको जिम्मेवारी र कानुनी जवाफदेहिता स्पष्ट पार्नुपर्ने विषयलाई पनि घोषणापत्रमा समेटिएको छ।
त्यसैगरी एआई तथा साइबर सुरक्षासम्बन्धी गम्भीर घटनाको सूचना तत्काल आदानप्रदान गर्न अन्तर्राष्ट्रिय पूर्वचेतावनी प्रणाली विकास गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। एआई प्रणालीमा देखिने गम्भीर कमजोरी, सुरक्षा जोखिम र सम्भावित दुरुपयोगबारे सरकार तथा प्रविधि कम्पनीबीच सूचनाको आदानप्रदान बढाइनेछ। प्रणालीगत जोखिमबारे जानकारी दिने कर्मचारी तथा अनुसन्धानकर्तालाई व्यावसायिक वा कानुनी प्रतिशोधबाट जोगाउन गोप्य उजुरी संयन्त्र स्थापना गर्ने प्रतिबद्धता पनि घोषणापत्रमा उल्लेख छ। Government.nl +1
यद्यपि, पेरिसमा भएको यो सहमति तत्काल लागू हुने बाध्यकारी अन्तर्राष्ट्रिय कानुन भने होइन। यसमा सहभागी पक्षहरूले साझा मापदण्ड विकास र कार्यान्वयनका लागि सहकार्य गर्ने राजनीतिक तथा संस्थागत प्रतिबद्धता व्यक्त गरेका हुन्। यसको प्रभावकारिता भविष्यमा मापदण्ड निर्माण, स्वतन्त्र परीक्षण र प्रतिबद्धता कार्यान्वयनमा सहभागी देश तथा कम्पनीहरूले देखाउने सक्रियतामा निर्भर रहनेछ।
एआई प्रविधि शिक्षा, स्वास्थ्य, उद्योग, सञ्चार, सुरक्षा र आर्थिक क्षेत्रमा तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेका बेला यसको सुरक्षित तथा जिम्मेवार प्रयोग सुनिश्चित गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय समुदायका लागि महत्त्वपूर्ण चुनौती बनेको छ। साझा मापदण्ड निर्माणको यो पहलले विभिन्न देशका एआई नियमनसम्बन्धी प्रयासबीच समन्वय बढाउने अपेक्षा गरिएको छ।
स्रोत: नेदरल्यान्ड्स सरकार, फ्रान्सको राष्ट्रपति कार्यालय, सेन्टर फर एआई सेक्युरिटी, क्यानेडेली प्रधानमन्त्री कार्यालय।
