अबुधाबी, ११ नोभेम्बर २०२६। रूस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासस्वरूप अमेरिकाले युक्रेनको युद्धपछिको सुरक्षा प्रत्याभूतिसँगै समग्र युरोपेली सुरक्षा संरचनाबारे नयाँ प्रस्ताव अघि सारेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पका विशेष प्रतिनिधि जारेड कुश्नर र स्टिभ विटकफले रूस, युक्रेन र युरोपेली देशहरूबीच दीर्घकालीन सुरक्षा सहमति निर्माण गर्ने प्रस्ताव अघि सारेका हुन्। यस योजनामा सैन्य गतिविधिमा पारदर्शिता, संकटका बेला तत्काल संवाद गर्ने संयन्त्र र सम्भावित सैन्य तनाव कम गर्ने पारस्परिक उपाय समावेश छन्।
अमेरिकी प्रशासनले युक्रेनमा जारी युद्धलाई रोक्ने प्रयासलाई युरोपको भविष्यको सुरक्षा व्यवस्थासँग जोडेर अघि बढाएको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूका अनुसार युक्रेनमा युद्धविराम कायम गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। युद्धपछि रूस र युरोपबीच पुनः सैन्य तनाव नबढ्ने व्यवस्था पनि आवश्यक छ।
युक्रेनलाई कस्तो सुरक्षा प्रत्याभूति दिने प्रस्ताव छ?
अमेरिकी प्रस्तावको एउटा प्रमुख पक्ष रूसले भविष्यमा फेरि युक्रेनमाथि आक्रमण गरेमा पश्चिमी देशहरूले कसरी प्रतिक्रिया दिने भन्ने विषय हो।
युक्रेनका राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलेन्स्कीले आफ्ना सहयोगीहरूसँग नाटोको धारा ५ जस्तै सुरक्षा प्रत्याभूतिबारे छलफल गर्दै आएका छन्। नाटोको धारा ५ अनुसार कुनै सदस्य राष्ट्रमाथि सशस्त्र आक्रमण भएमा त्यसलाई गठबन्धनका सबै सदस्यविरुद्धको आक्रमण मानिन्छ।
तर युक्रेनका लागि प्रस्तावित सुरक्षा प्रत्याभूति नाटो सदस्यताको स्वतः विकल्प भने होइन। यसमा आक्रमण भएको अवस्थामा कुन देशले कस्तो सैन्य, आर्थिक वा कूटनीतिक सहयोग उपलब्ध गराउने भन्ने विषय स्पष्ट पार्नुपर्नेछ।
जेलेन्स्कीले सुरक्षा प्रत्याभूतिको मुख्य प्रश्न नै रूसले पुनः आक्रमण गरेमा सहयोगी देशहरूले के गर्ने, कुन माध्यमबाट गर्ने र कति समयमा प्रतिक्रिया दिने भन्ने रहेको बताएका छन्।
युरोपको सुरक्षा संरचनामा पनि परिवर्तनको प्रस्ताव
अमेरिकी योजनाले युक्रेनको सुरक्षालाई मात्र नभई समग्र युरोपको सुरक्षा व्यवस्थालाई सम्बोधन गर्न खोजेको छ।
नोभेम्बर ५ मा ब्रसेल्समा युक्रेन, नाटो र युरोपेली अधिकारीहरूसँग भएको छलफलपछि कुश्नरले सार्वजनिक गरेको अवधारणामा स्थायी सुरक्षा परामर्श, संकटका बेला प्रत्यक्ष सञ्चार, सैन्य गतिविधिमा पारदर्शिता र तनाव कम गर्ने पारस्परिक उपाय समावेश छन्।
प्रस्तावले कुनै पनि देशको सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता र आफ्नो सुरक्षा साझेदार छनोट गर्ने स्वतन्त्र निर्णयको सम्मान गर्नुपर्ने धारणा अघि सारेको छ।
यसले रूस र युरोपबीच भविष्यमा सैन्य टकराव रोक्न नयाँ बहुपक्षीय सुरक्षा संवादको संरचना निर्माण गर्ने सम्भावना पनि समेटेको छ।
रूसको पुरानो मागसँग जोडिएको अमेरिकी प्रस्ताव
रूसले लामो समयदेखि युरोपको सुरक्षा संरचनामा आफ्नो चासो र प्रभावलाई सम्बोधन गर्नुपर्ने माग गर्दै आएको छ।
मस्कोले नाटोको पूर्वतर्फ विस्तारलाई आफ्नो सुरक्षाका लागि चुनौती मान्दै आएको छ। सन् २०२१ मा रूसले नाटोको विस्तार रोक्ने र पूर्वी युरोपमा सैन्य उपस्थिति घटाउने मागसमेत अघि सारेको थियो।
अहिले अमेरिकाले युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रक्रियासँगै रूस र युरोपबीच नयाँ सुरक्षा सम्झौताबारे छलफल गर्न खोजेको छ।
अमेरिकाले रूसलाई युरोपसँगको भविष्यको सुरक्षा सम्झौताका लागि नयाँ प्रस्ताव प्रस्तुत गर्न आग्रह गरेको एक्सियोसले नोभेम्बर ११ मा प्रकाशित समाचारमा उल्लेख गरेको छ। अमेरिकी प्रतिनिधिहरूले राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनसँगको भेटमा यस विषयलाई अघि बढाउने तयारी गरेका छन्।
रूसले भने नयाँ सुरक्षा संरचनाबारे आफ्नो धारणा राख्दै आएको छ। रूसी विदेशमन्त्री सर्गेई लाभरोभले अमेरिकाको वर्तमान प्रशासनले सामूहिक सुरक्षा प्रत्याभूतिबारे छलफल गर्न तयार देखिएको भन्दै अघिल्लो अमेरिकी प्रशासनसँग तुलना गरेका छन्।
युरोपेली सैनिक युक्रेनमा तैनाथ गर्ने विषय विवादित
युद्धपछि युक्रेनमा युरोपेली सैनिक तैनाथ गर्ने सम्भावनाबारे पनि छलफल हुँदै आएको छ। केही युरोपेली देशहरूले युद्धविरामको निगरानी र युक्रेनको सुरक्षामा सहयोग गर्न सैनिक पठाउने विकल्पमाथि विचार गरेका छन्।
तर रूसले युक्रेनी भूमिमा विदेशी सैनिकको उपस्थितिलाई अस्वीकार गर्दै आएको छ। क्रेमलिनले यस्ता सैनिकलाई सम्भावित सैन्य लक्ष्यका रूपमा हेर्न सक्ने चेतावनीसमेत दिएको छ।
युक्रेनका लागि भने युद्धपछि आफ्नो भूभागको रक्षा गर्न सक्ने बलियो सुरक्षा व्यवस्था आवश्यक छ। त्यसैले विदेशी सैनिकको उपस्थिति, सुरक्षा प्रत्याभूति र युक्रेनी सेनाको भविष्यको क्षमताबारेको विवाद वार्ताको महत्त्वपूर्ण विषय बनेको छ।
युरोपलाई वार्तामा सहभागी गराउने विषयमा मतभेद
युक्रेनले आफ्नो भविष्य र युरोपको सुरक्षा प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएकाले युरोपेली देशहरूलाई शान्तिवार्तामा सहभागी गराउनुपर्ने माग गरेको छ।
नोभेम्बर १० मा युरोपेली सङ्घ, फ्रान्स, जर्मनी, इटाली, बेलायत, युक्रेन, अमेरिका र नाटोका प्रतिनिधिहरूले अबुधाबीमा छुट्टै बैठक गरेका थिए। बैठकपछि जारी संयुक्त वक्तव्यमा कुनै पनि भावी सुरक्षा व्यवस्थाले देशहरूको सार्वभौमिकता, भौगोलिक अखण्डता र स्वतन्त्र निर्णय गर्ने अधिकारको सम्मान गर्नुपर्ने उल्लेख गरिएको थियो।
युरोपेली पक्षले युद्धपछि पनि नाटो युरोपेली सामूहिक सुरक्षाको मुख्य आधार रहने स्पष्ट पारेको छ।
तर रूसले तत्काल त्रिपक्षीय वार्तामा युरोपेली प्रतिनिधिहरूको प्रत्यक्ष सहभागिताप्रति चासो देखाएको छैन। रूसी मुख्य वार्ताकार भ्लादिमिर मेदिन्स्कीले युरोपबाट ठोस शान्ति प्रस्ताव प्राप्त नभएको भन्दै युरोपेली देशहरूसँग के विषयमा छलफल गर्ने भन्ने प्रश्न उठाएका थिए।
अब पुटिनसँग अमेरिकी प्रतिनिधिहरूको भेट
अबुधाबीमा भएको दुईदिने वार्तापछि अमेरिकी प्रतिनिधि विटकफ र कुश्नरले नोभेम्बर १२ मा मस्को पुगेर राष्ट्रपति पुटिनसँग भेट गर्ने कार्यक्रम छ। उनीहरूले रूससँग युरोपको भविष्यको सुरक्षा संरचनाबारे छलफल गर्ने र आगामी शान्तिवार्तामा युरोपेली प्रतिनिधिहरूको सहभागिताका लागि आग्रह गर्ने अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्।
मस्को भ्रमणपछि उनीहरू डब्लिन पुगेर युक्रेनी राष्ट्रपति जेलेन्स्कीसँग भेट्ने कार्यक्रम छ।
रूस–युक्रेन युद्ध अन्त्य गर्ने प्रयासमा अमेरिकाले अघि सारेको नयाँ सुरक्षा अवधारणा अहिले प्रारम्भिक छलफलको चरणमा छ। यसलाई अन्तिम सम्झौता वा सबै पक्षले स्वीकार गरिसकेको सुरक्षा योजना मान्न मिल्दैन। रूस, युक्रेन र युरोपेली देशहरूबीच सुरक्षा प्रत्याभूति, नाटोको भूमिका र युद्धपछि सैनिक उपस्थितिको विषयमा सहमति नभएसम्म प्रस्ताव कार्यान्वयनमा जाने अवस्था स्पष्ट छैन।
स्रोत: रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस, एक्सियोस, रेडियो फ्री युरोप/रेडियो लिबर्टी तथा युरोपेली परिषद्को नोभेम्बर १० को संयुक्त वक्तव्य।