तुलसी र भगवान् विष्णुको विवाह गरी आज हरिबोधिनी एकादशी मनाइँदै

काठमाडौँ, ४ मंसिर २०८३। हिन्दू धर्मावलम्बीहरूको महत्वपूर्ण पर्व हरिबोधिनी एकादशी आज शुक्रबार देशभर भगवान् विष्णुको पूजा आराधना तथा तुलसी र भगवान् दामोदर (विष्णु) को विधिपूर्वक विवाह गरी मनाइँदै छ। ठूलो एकादशीका नामले समेत परिचित यस पर्वका अवसरमा देशभरका नारायण मन्दिरमा विशेष पूजा, धार्मिक अनुष्ठान तथा मेला आयोजना भइरहेका छन्।

वैदिक सनातन परम्पराअनुसार आषाढ शुक्ल एकादशी अर्थात् हरिशयनी एकादशीका दिन क्षीरसागरमा शयन गर्नुभएका भगवान् विष्णु आज ब्युँझने धार्मिक विश्वास छ। त्यसैले यस दिनलाई हरिबोधिनी वा प्रबोधिनी एकादशी भनिएको हो। भगवान् विष्णुको जागरणसँगै चार महिनासम्म चल्ने चतुर्मास व्रत पनि समाप्त हुने धार्मिक मान्यता छ।

हरिशयनी एकादशीदेखि हरिबोधिनी एकादशीसम्म भक्तजनले तुलसीको विशेष पूजा आराधना तथा व्रत गर्ने परम्परा छ। हरिबोधिनी एकादशीका दिन तुलसीको मठ सजाएर भगवान् विष्णुको प्रतीकका रूपमा दामोदरसँग तुलसीको विवाह गराउने चलन छ। यस दिन व्रत बस्ने, स्नान गर्ने, दान गर्ने र भगवान् विष्णुको पूजा आराधना गर्नाले पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास रहेको छ।

हरिबोधिनी एकादशीका अवसरमा काठमाडौँ उपत्यकाका चार नारायण मन्दिरमा विशेष पूजा तथा मेला लाग्ने गर्छ। भक्तपुरको चाँगुनारायण तथा काठमाडौँका शेषनारायण, इचँगुनारायण र विशङ्खुनारायण मन्दिरमा दर्शनार्थीको विशेष भीड लाग्ने परम्परा छ।

चार नारायणको दर्शन गर्न नसक्ने भक्तजनले काठमाडौँको बूढानीलकण्ठस्थित नारायणस्थानमा दर्शन गर्दा चार नारायणको दर्शन गरेसरह पुण्य प्राप्त हुने धार्मिक विश्वास छ। बूढानीलकण्ठमा आजदेखि कार्तिक शुक्ल पूर्णिमासम्म विशेष मेला लाग्ने नारायणस्थान मठले जनाएको छ।

धार्मिक मान्यताअनुसार हरिबोधिनी एकादशीपछि विवाह, व्रतबन्धलगायतका शुभ तथा माङ्गलिक कार्य सुरु गर्ने परम्परा पनि छ। चतुर्मास अवधिमा रोकिएका यस्ता कार्य एकादशीपछि पुनः सुरु गरिन्छन्।

हरिबोधिनी एकादशीलाई धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक दृष्टिले महत्वपूर्ण पर्वका रूपमा लिइन्छ। तुलसी र विष्णुको आराधनासँग जोडिएको यस पर्वले हिन्दू परम्परामा प्रकृति, आस्था र धार्मिक संस्कारबीचको सम्बन्धलाई समेत प्रतिबिम्बित गर्छ।

स्रोत: राष्ट्रिय समाचार समिति (रासस), काठमाडौँ महानगरपालिका।

Scroll to Top