न्युयोर्क, २०८३ मंसिर ३ गते। अमेरिकी प्रविधि उद्यमी तथा स्पेसएक्सका प्रमुख एलन मस्कले युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोदिमिर जेलिन्स्कीमाथि स्टारलिंक र स्टारसिल्ड स्याटेलाइट प्रणालीबारे गलत दाबी गरेको आरोप लगाएका छन्। नोभेम्बर १८ मा न्युयोर्कमा आयोजित द न्युयोर्क टाइम्सको डिलबुक समिटमा पत्रकार एन्ड्र्यु रस सोर्किनसँगको प्रत्यक्ष अन्तर्वार्ताका क्रममा मस्कले जेलिन्स्कीले वास्तविकता लुकाएको भन्दै उनी झूट बोलिरहेको टिप्पणी गरेका हुन्।
विवादको मुख्य विषय युक्रेनले युद्धका क्रममा प्रयोग गर्दै आएको स्याटेलाइट इन्टरनेट सेवामा लगाइएको गति प्रतिबन्ध हो। जेलिन्स्कीले गत साता युक्रेनी सेनाले प्रयोग गर्ने स्याटेलाइट प्रणालीमा नयाँ प्रतिबन्ध लगाइएको बताएका थिए। उनका अनुसार उपकरणहरू प्रतिघण्टा १६१ किलोमिटरभन्दा कम गतिमा चल्दा मात्र उक्त प्रणालीले काम गर्ने अवस्था सिर्जना भएको थियो।
युक्रेनले यसअघि पनि यस्तै प्रतिबन्धका कारण रुसी ड्रोन आक्रमण रोक्न र प्रतिकार गर्न कठिनाइ भएको गुनासो गरेको थियो। विशेषगरी तीव्र गतिमा सञ्चालन हुने मानवरहित हवाई उपकरणहरूको प्रयोगमा इन्टरनेट सम्पर्क प्रभावित भएको युक्रेनी पक्षको भनाइ छ।
तर मस्कले जेलिन्स्कीले स्टारसिल्ड प्रणाली प्रभावित भएको भनेर गलत रूपमा प्रस्तुत गरेको दाबी गरे। उनका अनुसार स्टारलिंक र स्टारसिल्ड दुई फरक स्याटेलाइट प्रणाली हुन्। स्टारलिंक व्यावसायिक तथा नागरिक प्रयोजनका लागि सञ्चालन गरिएको सेवा हो भने स्टारसिल्ड अमेरिकी सरकारको नियन्त्रणमा रहेको छुट्टै प्रणाली हो।
मस्कले स्टारलिंकलाई आक्रामक सैन्य कारबाही तथा मानिसको ज्यान लिने उद्देश्यका ड्रोन आक्रमणमा प्रयोग गर्न नदिने नीति सुरुदेखि नै कायम रहेको बताए। युक्रेनले व्यावसायिक स्टारलिंक प्रणालीलाई आक्रामक सैन्य कारबाहीमा प्रयोग गर्न खोजेको र स्पेसएक्सले त्यसलाई अस्वीकार गरेको उनको दाबी छ।
उनले स्टारसिल्डमार्फत हुने सैन्य कारबाहीसम्बन्धी निर्णय अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय र आवश्यकताअनुसार राष्ट्रपतिको तहबाट हुनुपर्ने बताए। निजी कम्पनीका रूपमा आफूले कसलाई आक्रमण गर्ने वा कसको ज्यान लिने भन्ने निर्णय गर्न नहुने उनको तर्क थियो।
मस्कले रुसले युक्रेनमाथि आक्रमण गरेपछि युक्रेनको सञ्चार प्रणाली ध्वस्त भएको अवस्थामा स्टारलिंकले महत्त्वपूर्ण सञ्चार सुविधा उपलब्ध गराएको पनि स्मरण गराए। उनका अनुसार युक्रेनी सेनाको सञ्चार संरचनामा स्टारलिंकको भूमिका अझै महत्त्वपूर्ण छ।
यद्यपि, स्टारलिंक र स्टारसिल्डबीचको वास्तविक प्राविधिक व्यवस्थापन, युक्रेनले कुन प्रणालीमा पहुँच पाएको छ र १६१ किलोमिटर प्रतिघण्टाको प्रतिबन्ध कसरी लागू गरिएको हो भन्ने विषयमा स्वतन्त्र प्राविधिक पुष्टि सार्वजनिक भएको छैन। त्यसैले मस्क र जेलिन्स्कीका परस्पर विरोधी दाबीलाई पुष्टि भएको तथ्यका रूपमा लिन सकिने अवस्था छैन।
यो विवादले युद्धका क्रममा निजी प्रविधि कम्पनीहरूको नियन्त्रणमा रहेका सञ्चार पूर्वाधारमाथि निर्भर रहनुपर्ने अवस्थाबारे पुनः बहस सिर्जना गरेको छ।
स्रोत: एसोसिएटेड प्रेस, एएफपी, द स्ट्रेट्स टाइम्स, द भर्ज।
