चीनमा ट्रम्प, सी र पुटिनबीच दुर्लभ त्रिपक्षीय भेटवार्ता, ठोस उपलब्धि भने न्यून

शेन्जेन, मंसिर ३, २०८३। विश्वका तीन प्रमुख शक्ति राष्ट्र अमेरिका, चीन र रुसका राष्ट्रप्रमुखबीच बिहीबार चीनको शेन्जेनमा दुर्लभ त्रिपक्षीय भेटवार्ता भएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच भएको करिब ७० देखि ९० मिनेट लामो छलफलमा आणविक हतियारको जोखिम न्यूनीकरण, विश्व शान्ति, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा र ऊर्जा आपूर्तिका विषयमा कुराकानी भए पनि कुनै ठूलो ठोस सहमति हुन सकेन।

यो तीनै देशका नेताहरूको पहिलो औपचारिक त्रिपक्षीय बैठक थियो। एसिया प्रशान्त आर्थिक सहयोग (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसर पारेर आयोजित भेटवार्तालाई तीनै नेताले ऐतिहासिक महत्त्वको बताएका छन्। बैठकको सुरुवातमा सीले यसलाई विश्व शान्ति प्रवर्द्धनका लागि महत्त्वपूर्ण अवसर भनेका थिए भने ट्रम्पले तीन देश आणविक हतियारको जोखिम घटाउन विशेष भूमिका खेल्न सक्ने बताएका थिए।

बैठकपछि तीनै देशले चार बुँदे संयुक्त वक्तव्य सार्वजनिक गरेका छन्। त्यसमा संयुक्त राष्ट्रसंघको सुधार, प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको उत्पादन तथा आपूर्ति बढाउने, स्थिर ऊर्जा प्रवाह सुनिश्चित गर्ने र अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (आईसीसी) को क्षेत्राधिकार सीमित गर्ने विषय समेटिएका छन्। तर यी विषयमा विस्तृत कार्ययोजना, समयसीमा वा बाध्यकारी प्रतिबद्धता सार्वजनिक गरिएको छैन। स्काई न्युजका अनुसार ऊर्जा आपूर्ति बढाउने सहमति पनि ठोस कार्यान्वयन योजनाविहीन छ।

बैठकको प्रमुख एजेन्डामध्ये आणविक हतियार नियन्त्रण थियो। अमेरिका र रुसबीचको अन्तिम प्रमुख आणविक हतियार नियन्त्रण सम्झौता ‘न्यु स्टार्ट’ सन् २०२६ को फेब्रुअरीमा समाप्त भएपछि नयाँ सम्झौताको आवश्यकता बढेको छ। ट्रम्पले चीनलाई समेत समेटेर नयाँ आणविक सम्झौता गर्न चाहेका छन्। तर चीनको आणविक हतियार भण्डार अमेरिका र रुसको तुलनामा निकै सानो भएकाले बेइजिङले तत्काल यस्तो सम्झौतामा सहभागी हुन खासै रुचि देखाएको छैन।

एसोसिएटेड प्रेसका अनुसार तीन नेताबीच इरान र अन्तर्राष्ट्रिय व्यापारका विषयमा पनि छलफल भएको थियो। ट्रम्पले होर्मुज जलडमरूमध्य हुँदै तेल आपूर्ति सहज बनाउन चीनको सहयोग आवश्यक रहेको बताएका थिए। उनले अमेरिकी कृषि उत्पादनको खरिद बढाउन पनि चीनलाई आग्रह गर्ने बताएका थिए। यद्यपि, युक्रेन र इरान युद्धबारे त्रिपक्षीय संयुक्त वक्तव्यमा कुनै स्पष्ट निष्कर्ष उल्लेख गरिएको छैन।

यसअघि ट्रम्पले पुटिन र सीसँग छुट्टाछुट्टै भेटवार्ता गरेका थिए। पुटिनसँगको छलफलमा युक्रेन युद्ध प्रमुख विषय बनेको रुसी पक्षले जनाएको छ। तर त्रिपक्षीय बैठकमा युक्रेनको प्रतिनिधित्व थिएन। यसले युक्रेनको भविष्यसम्बन्धी निर्णयमा प्रभावित पक्षलाई नै सहभागी नगराइएको विषयलाई पुनः चर्चामा ल्याएको छ।

भेटवार्तापछि सीले छलफललाई सकारात्मक, रचनात्मक र फलदायी भनेका छन्। पुटिनले पनि तीन देशबीचको संवादलाई उपयोगी र सार्थक बताएका छन्। तर अन्तर्राष्ट्रिय मामिलाका विश्लेषकहरूले एउटा बैठकबाट आणविक हतियार नियन्त्रण वा जारी युद्धहरू समाधान हुने अपेक्षा गर्न नसकिने बताएका छन्।

तीन नेताको यो भेटवार्ता विश्व शक्तिबीचको सम्बन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण भए पनि तत्काल कुनै ठूलो सम्झौता वा युद्ध अन्त्य गर्ने सहमति हुन सकेन। त्यसैले बैठकलाई ऐतिहासिक कूटनीतिक घटनाका रूपमा हेरिए पनि यसको वास्तविक उपलब्धि आगामी दिनमा तीन देशले संयुक्त वक्तव्यमा व्यक्त गरेका प्रतिबद्धता कसरी कार्यान्वयन गर्छन् भन्नेमा निर्भर रहनेछ।

स्रोत: एसोसिएटेड प्रेस, स्काई न्युज, अल जजिरा, रोयटर्स।

Scroll to Top