वासिङ्टन, २०८३ कात्तिक २९। अमेरिकाको हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा आएको प्राविधिक समस्याका कारण देशभरका विमानस्थलमा उडान सेवा प्रभावित भएको छ। नोभेम्बर १३ शुक्रबार सुरु भएको समस्याका कारण हजारौँ उडान रद्द भएका छन् भने लाखौँ यात्रुको यात्रा योजना प्रभावित भएको छ। तीन दिन बितिसक्दा पनि आइतबारसम्म उडान सञ्चालन पूर्ण रूपमा सामान्य अवस्थामा फर्किन सकेको छैन।
अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए) का अनुसार हवाई यातायात नियन्त्रण केन्द्रहरूमा प्रयोग हुने सञ्चार प्रणालीमा आएको खराबीका कारण देशव्यापी रूपमा उडान रोक्नुपरेको थियो। शुक्रबार दिउँसो करिब ३:३० बजे (अमेरिकी पूर्वी समय) सुरु भएको प्राविधिक समस्याले विमानसँगको सञ्चार र राडारबाट प्राप्त हुने सूचनाको प्रवाहमा अवरोध सिर्जना गरेको थियो। यात्रु तथा विमानको सुरक्षालाई प्राथमिकता दिँदै एफएएले अमेरिकाका सबै विमानस्थलबाट हुने उडानमा अस्थायी रोक लगाएको थियो।
एफएएका अनुसार देशभरका २२ वटा प्रमुख हवाई मार्ग नियन्त्रण केन्द्रमध्ये १७ वटामा प्रणाली अस्थिर भएको थियो। समस्या अन्य क्षेत्रीय राडार नियन्त्रण केन्द्रहरूमा समेत फैलिएको थियो। यस क्रममा आकाशमा उडिरहेका विमानलाई सुरक्षित रूपमा अवतरण गराउने व्यवस्था कायम राखिएको थियो। एफएएले सबै विमान सुरक्षित रूपमा अवतरण भएको र यात्रुहरूको सुरक्षामा कुनै क्षति नपुगेको जनाएको छ।
अमेरिकी यातायातमन्त्री सिन डफी र एफएएका प्रशासक ब्रायन बेडफोर्डले शनिबार पत्रकार सम्मेलनमार्फत समस्याको प्रारम्भिक कारणबारे जानकारी दिएका थिए। उनीहरूका अनुसार पुरानो तामाको तारलाई आधुनिक फाइबर अप्टिक प्रविधिमा परिवर्तन गर्ने नियमित मर्मत कार्यका क्रममा सञ्चार प्रणालीमा समस्या उत्पन्न भएको थियो। अर्कान्सासको एल डोराडोस्थित एउटा सञ्चार उपकरणमा आएको गडबडीले नेटवर्कमा अत्यधिक तथ्यांक प्रवाह गराएको र त्यसको प्रभाव अन्य नियन्त्रण केन्द्रसम्म पुगेको बताइएको छ।
एफएएका अनुसार उक्त उपकरणले प्रत्येक चारदेखि पाँच सेकेन्डमा करिब एक हजार कनेक्सन प्रयास उत्पन्न गरिरहेको थियो। यसले हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीको सञ्चार र राडार सूचनामा अस्थिरता सिर्जना गरेको थियो। समस्या समाधानका लागि प्रभावित राउटरहरू निष्क्रिय पारिनुका साथै यस्तै प्रविधि प्रयोग गरिरहेका अन्य करिब ६० वटा राउटरको कार्यक्षमतासमेत अस्थायी रूपमा बन्द गरिएको एफएएले जनाएको छ।
यस घटनामा साइबर आक्रमण वा कुनै विदेशी शक्तिको संलग्नता रहेको प्रमाण अहिलेसम्म फेला नपरेको अमेरिकी अधिकारीहरूले बताएका छन्। एफएएले प्रारम्भिक अनुसन्धानका आधारमा बाह्य साइबर आक्रमणको संकेत नदेखिएको स्पष्ट पारेको छ। यद्यपि उपकरणमा प्राविधिक खराबी आएको हो वा मर्मत कार्यका क्रममा मानवीय त्रुटि भएको हो भन्ने विषयमा अनुसन्धान जारी छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार शुक्रबार मात्रै करिब १२ हजार ४६२ उडान रद्द भएका थिए। तीमध्ये प्रमुख विमान कम्पनीहरूले ९ हजार ८२ उडान रद्द गरेको एफएएले जनाएको छ। शनिबार पनि हजारौँ उडान रद्द तथा ढिलाइ भएका थिए। आइतबारसम्म पनि करिब एक हजार ६०० भन्दा बढी उडान रद्द र झन्डै तीन हजार ६०० उडान ढिलाइ भएको रोयटर्सले जनाएको छ।
एफएएका अनुसार शुक्रबार राति ८:१५ बजेसम्म प्रणालीलाई स्थिर बनाएपछि उडान सञ्चालन पुनः सुरु गरिएको थियो। तर विमान तथा चालक दलका सदस्यहरू विभिन्न विमानस्थलमा छरिएर रहेका कारण उडान तालिका मिलाउन थप समय लागेको छ। अमेरिकी अधिकारीहरूले आइतबारसम्म सेवा अधिकांश सामान्य अवस्थामा फर्किने अपेक्षा गरेका छन्।
यस घटनाले अमेरिकाको हवाई यातायात नियन्त्रण प्रणालीमा प्रयोग भइरहेका पुराना प्रविधिको अवस्थाबारे पनि प्रश्न उठाएको छ। अमेरिकी सरकारले हवाई यातायात प्रणालीलाई आधुनिक बनाउन काम गरिरहेको भए पनि पुरानो र नयाँ प्रविधिबीचको संक्रमणकालमा यस्ता समस्या उत्पन्न हुन सक्ने जोखिम देखिएको छ। यातायातमन्त्री डफीले प्रणालीको आधुनिकीकरणका लागि थप ५० अर्ब अमेरिकी डलर आवश्यक पर्ने भन्दै अमेरिकी संसद्सँग बजेट सहयोगको माग गरेका छन्।
स्रोत: अमेरिकी संघीय उड्डयन प्रशासन (एफएए), अमेरिकी यातायात मन्त्रालय, रोयटर्स, एसोसिएटेड प्रेस, एनपीआर।
