फिनल्यान्डको समुद्री क्षेत्रमा रुसी युद्धपोतमा युक्रेनी ड्रोन आक्रमण, जहाजमा विस्फोट र आगलागी

बाल्टिक सागरमा पहिलोपटक रुसी युद्धपोतलाई निशाना बनाएको युक्रेनको दाबी, फिनल्यान्ड र इस्टोनियाले पनि घटनाको पुष्टि गरे

हेलसिन्की, १४ नोभेम्बर २०२६। युक्रेनले रुसको बाल्टिक फ्लीटअन्तर्गत रहेको क्षेप्यास्त्र युद्धपोत ‘नारो–फोमिन्स्क’ (Naro-Fominsk) माथि फिनल्यान्ड र इस्टोनियाबीचको फिनल्यान्डको खाडीमा ड्रोन आक्रमण गरेको दाबी गरेको छ। नोभेम्बर ११ को बिहान भएको उक्त घटनामा रुसी युद्धपोतमा विस्फोट भएको र त्यसपछि जहाजबाट धुवाँ निस्किएको फिनल्यान्ड तथा इस्टोनियाका अधिकारीहरूले पुष्टि गरेका छन्।रुसको उत्तरपश्चिमी लेनिनग्राद क्षेत्रमा रहेको महत्वपूर्ण तेल निर्यात बन्दरगाह उस्त–लुगामाथि युक्रेनले गरेको व्यापक ड्रोन आक्रमणकै क्रममा रुसी युद्धपोतलाई पनि निशाना बनाइएको हो। यस घटनाले युद्धको प्रभाव बाल्टिक सागर र नाटो सदस्य राष्ट्रहरूको सीमावर्ती क्षेत्रमा समेत फैलिन सक्ने सुरक्षा चिन्ता बढाएको छ। Al Jazeera+2

युक्रेनको सुरक्षा सेवा (एसबीयू) ले नोभेम्बर ११ मा सार्वजनिक गरेको विवरणअनुसार रुसी युद्धपोत नारो–फोमिन्स्कलाई विशेष सैन्य कारबाहीअन्तर्गत निशाना बनाइएको थियो। यो युद्धपोत रुसको ‘बुयान–एम’ (Buyan-M) वर्गको सानो क्षेप्यास्त्र युद्धपोत हो। रुसी नौसेनाको बाल्टिक फ्लीटमा आबद्ध यस जहाजमा कलिब्र (Kalibr) क्रुज क्षेप्यास्त्र प्रहार गर्न सक्ने प्रणाली रहेको छ।

फिनल्यान्डको रक्षा मन्त्रालयका अधिकारीहरूले आफ्नो निगरानी प्रणालीले समुद्रमा रहेको रुसी युद्धपोतबाट विस्फोट र धुवाँ निस्किएको देखेको बताएका छन्। इस्टोनियाका रक्षा अधिकारीहरूले पनि बिहान करिब ५ः३० बजे युद्धपोतमा विस्फोट भएको जानकारी दिएका छन्। विस्फोटपछि जहाज सेन्ट पिटर्सबर्गतर्फ फर्किएको बताइएको छ। तर जहाजको क्षतिको वास्तविक अवस्था र त्यसलाई मर्मत गर्नुपर्ने अवस्था आएको छ वा छैन भन्ने विषयमा स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन।

आक्रमणपछि युद्धपोतबाट धुवाँ निस्किएको र जहाज सेन्ट पिटर्सबर्गतर्फ फर्किएको इस्टोनियाली अधिकारीहरूले बताएका छन्। इस्टोनियाका सैन्य अधिकारीहरूले रुसी नौसैनिकहरू मारिएको र केही घाइते भएको जानकारीसमेत सार्वजनिक गरेका छन्। तर मृत्यु तथा घाइतेको यकिन सङ्ख्या खुलाइएको छैन। यद्यपि, यसबारे सार्वजनिक भएका विवरणहरू स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि हुन बाँकी छन्। रुसी सरकारले युद्धपोतमा भएको क्षति, मानवीय हताहती वा आक्रमणको विषयमा विस्तृत आधिकारिक विवरण सार्वजनिक गरेको छैन। फिनल्यान्डको रक्षा मन्त्रालयका अधिकारीहरूले पनि जहाजमा विस्फोट भएको निगरानीबाट पुष्टि गरे पनि आक्रमणमा प्रयोग गरिएको हतियार र क्षतिको पूर्ण विवरण सार्वजनिक गरेका छैनन्।

युद्धपोतमा भएको आक्रमणसँगै युक्रेनले रुसको लेनिनग्राद क्षेत्रमा रहेको उस्त–लुगा बन्दरगाहमा पनि ठूलो ड्रोन हमला गरेको थियो। उस्त–लुगा रुसको बाल्टिक समुद्री तटमा रहेको प्रमुख व्यापारिक तथा ऊर्जा निर्यात केन्द्र हो। यहाँबाट रुसले पेट्रोलियम पदार्थ, तेलजन्य उत्पादन तथा अन्य वस्तु अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा निर्यात गर्दै आएको छ। युक्रेनी सेनाको जनरल स्टाफका अनुसार आक्रमणमा बन्दरगाहको तेल भण्डारण संरचनाका पाँचवटा ट्याङ्कीमा क्षति पुगेको थियो। ती ट्याङ्कीको संयुक्त क्षमताबारे युक्रेनी पक्षले ठूलो परिमाण उल्लेख गरेको छ। लेनिनग्राद क्षेत्रका गभर्नर अलेक्जान्दर द्रोज्देन्कोले ड्रोन आक्रमणका क्रममा तीन जना कामदार घाइते भएको बताएका थिए। रुसी पक्षले पनि उक्त क्षेत्रमा ड्रोन आक्रमण भएको स्वीकार गरेको थियो। रुसी अधिकारीका अनुसार आक्रमणको क्रममा लेनिनग्राद क्षेत्रमा ठूलो सङ्ख्यामा ड्रोन खसालिएको थियो। तर युक्रेनी आक्रमणबाट भएको कुल आर्थिक क्षतिको स्वतन्त्र मूल्याङ्कन सार्वजनिक भएको छैन।

यस घटनाको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष यसको भौगोलिक अवस्थिति हो। फिनल्यान्डको खाडी बाल्टिक सागरको साँघुरो समुद्री क्षेत्र हो। यसको उत्तरतर्फ फिनल्यान्ड र दक्षिणतर्फ इस्टोनिया छन्। दुवै देश उत्तर एटलान्टिक सन्धि सङ्गठन (नाटो) का सदस्य हुन्। आक्रमण भएको भनिएको क्षेत्र फिनल्यान्डको तटबाट करिब ४०–४५ किलोमिटरको दूरीमा रहेको बताइएको छ। तर घटनास्थल फिनल्यान्डको क्षेत्रीय जलक्षेत्रभित्र नभई अन्तर्राष्ट्रिय जलक्षेत्रमा रहेको प्रारम्भिक विवरणमा उल्लेख छ।

फिनल्यान्डका रक्षामन्त्री एन्टी ह्याकानेनले घटनापछि युक्रेनी पक्षसँग यस विषयमा कुराकानी गरिएको जानकारी दिएका छन्। उनले फिनल्यान्ड र इस्टोनियाबीचको साँघुरो समुद्री मार्ग वातावरणीय सुरक्षा र नागरिक जहाजको आवागमनका दृष्टिले अत्यन्त संवेदनशील रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार युक्रेनलाई यस क्षेत्रमा सैन्य कारबाही गर्दा समुद्री यातायात र वातावरणीय सुरक्षामा पर्न सक्ने जोखिमलाई ध्यान दिन आग्रह गरिएको छ। यद्यपि, फिनल्यान्डले घटनाबाट आफ्नो देशमाथि तत्काल कुनै सैन्य खतरा नरहेको स्पष्ट पारेको छ।

रुसको लेनिनग्राद क्षेत्रमा भएको ड्रोन आक्रमणका क्रममा केही ड्रोन नाटो सदस्य राष्ट्रहरूको हवाई क्षेत्रमा प्रवेश गरेको रिपोर्ट सार्वजनिक भएका छन्। इस्टोनिया, लाट्भिया र लिथुआनियाले सम्भावित ड्रोन गतिविधिपछि नागरिकहरूलाई सतर्क रहन र आवश्यक सुरक्षा सावधानी अपनाउन आग्रह गरेका थिए। यसैबीच नाटोका लडाकु विमानहरू पनि क्षेत्रीय हवाई गतिविधिको निगरानीमा परिचालित भएका थिए। फिनल्यान्डले समेत आफ्नो हवाई क्षेत्रमा शङ्कास्पद ड्रोन प्रवेश गरेको घटनाबारे अनुसन्धान गरेको थियो। यसले युक्रेन र रुसबीचको युद्धको प्रभाव युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागी नभएका छिमेकी देशहरूको सुरक्षा व्यवस्थासम्म पुग्न सक्ने जोखिम देखाएको छ। Al Jazeera+1

शान्ति वार्ता चलिरहँदा किन भयो आक्रमण?

यो आक्रमणको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष यसको समय हो। नोभेम्बर ११ कै आसपास अबुधाबीमा अमेरिका, रुस र युक्रेनका प्रतिनिधिहरूबीच युद्ध अन्त्य गर्ने विषयमा वार्ता भइरहेको थियो। फेब्रुअरीपछि भएको अमेरिकी मध्यस्थतासहितको यो वार्तामा युद्धबन्दी आदानप्रदानको विषयमा सहमति भएको रिपोर्ट सार्वजनिक भएको थियो। तर क्षेत्रीय नियन्त्रण र युक्रेनको डोनबास क्षेत्रको भविष्यजस्ता विषयमा दुवै पक्षबीच मतभेद कायमै छन्। अल जजिरासँग कुरा गर्दै सेन्टर फर युरोपियन पोलिसी एनालिसिसका सुरक्षा विश्लेषक इलिया टिमचेन्कोले युक्रेनले एकातिर वार्ताका लागि तयार रहेको देखाउँदै अर्कोतर्फ रुसमाथि सैन्य तथा आर्थिक दबाब कायम राख्न खोजिरहेको विश्लेषण गरेका छन्। युक्रेनले यसअघि पनि रुसी तेल प्रशोधन केन्द्र, ऊर्जा पूर्वाधार, बन्दरगाह र सैन्य संरचनालाई लामो दूरीका ड्रोनबाट निशाना बनाउँदै आएको छ। यस्ता आक्रमणको उद्देश्य रुसको युद्ध सञ्चालन क्षमतामा असर पार्नु र युद्धको आर्थिक लागत बढाउनु रहेको युक्रेनी पक्षको रणनीतिसँग जोडेर हेरिएको छ। Al Jazeera+1

अब रुसको प्रतिक्रिया के हुन्छ?

रुसी युद्धपोतमाथि भएको भनिएको आक्रमणले बाल्टिक सागरको सुरक्षा अवस्थालाई थप संवेदनशील बनाएको छ। विशेषगरी फिनल्यान्ड, इस्टोनिया र रुसबीचको भौगोलिक निकटताका कारण यस क्षेत्रमा हुने कुनै पनि सैन्य गतिविधिले क्षेत्रीय सुरक्षामा प्रभाव पार्न सक्छ। तर अहिलेसम्म यस घटनाका कारण फिनल्यान्ड वा इस्टोनियामाथि प्रत्यक्ष सैन्य कारबाही भएको पुष्टि छैन। नाटोले पनि उक्त आक्रमणमा प्रत्यक्ष सहभागिता जनाएको कुनै प्रमाण सार्वजनिक भएको छैन। रुसले युद्धपोतमाथिको आक्रमणबारे विस्तृत प्रतिक्रिया नदिएको अवस्थामा आगामी दिनमा मस्कोले कस्तो सैन्य वा कूटनीतिक कदम चाल्छ भन्ने विषय चासोको केन्द्रमा रहनेछ। समग्रमा, फिनल्यान्डको खाडीनजिक रुसी युद्धपोतलाई निशाना बनाइएको यो घटना युक्रेन युद्धको भौगोलिक दायरा र समुद्री सुरक्षासम्बन्धी जोखिमका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण छ। युद्धको प्रभाव अब युक्रेन र रुसको स्थलसीमामा मात्र सीमित नरहेको यस घटनाले पुनः देखाएको छ।

स्रोत: अल जजिरा, रोयटर्स, हेलसिन्की टाइम्स, जेन्स डिफेन्स, बीबीसी, वाईएलई, इस्टोनियाली सार्वजनिक प्रसारण संस्था।

सम्पादकीय नोट: युक्रेनको आक्रमणको जिम्मेवारीसम्बन्धी दाबी एसबीयूको हो। फिनल्यान्ड र इस्टोनियाले विस्फोट तथा युद्धपोतमा भएको घटनाको पुष्टि गरेका छन्। क्षतिको पूर्ण विवरण र मानवीय हताहतीको सङ्ख्या स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि भएको छैन।