वासिङ्टन, २०८३ मंसिर ६। अमेरिकी अर्बपति एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले कृत्रिम बौद्धिकता (एआई) प्रविधिका लागि विशाल सुपरकम्प्युटिङ तथा डाटा सेन्टर निर्माण गर्न ७४ अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी लगानी गर्ने योजना सार्वजनिक गरेपछि अमेरिकाका टेक्सास र एरिजोना राज्यमा विद्युत् आपूर्ति, वातावरणीय प्रभाव र खर्चको जिम्मेवारीलाई लिएर विवाद सुरु भएको छ।
स्पेसएक्सले नोभेम्बर १२ मा सार्वजनिक गरेको योजनाअनुसार दक्षिणपूर्वी एरिजोनामा करिब ५० अर्ब डलर र टेक्सासको स्टारबेस क्षेत्रमा २४ अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी गरिनेछ। कम्पनीले यी परियोजनाले आफ्नै खर्च धान्ने र स्थानीय समुदायलाई आर्थिक लाभ पुर्याउने दाबी गरेको छ। तर स्थानीय बासिन्दा, सरकारी अधिकारी र वातावरणीय अभियन्ताहरूले यति ठूलो परियोजनाका लागि आवश्यक विद्युत्, पानी तथा पूर्वाधार निर्माणको खर्च अन्ततः सर्वसाधारणमाथि पर्ने हो कि भन्ने प्रश्न उठाएका छन्।
एरिजोनाको कोचिस काउन्टीमा निर्माण प्रस्ताव गरिएको डाटा सेन्टर पूर्ण क्षमतामा सञ्चालन हुँदा ६ हजार मेगावाट विद्युत् आवश्यक पर्नेछ। यो एरिजोनाको प्रमुख विद्युत् वितरक कम्पनी एरिजोना पब्लिक सर्भिसले यस गर्मीयाममा आफ्नो सम्पूर्ण प्रणालीमा रेकर्ड गरेको उच्चतम मागको झन्डै दुई तिहाइ बराबर हो।
परियोजनाका लागि विद्युत् पूर्वाधार सुधार गर्न ३ अर्ब ६० करोड डलर खर्च हुने प्रस्ताव गरिएको छ। स्पेसएक्सले स्थानीय विद्युत् सहकारी संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्ने र आधुनिक ड्राइ कुलिङ प्रणाली प्रयोग गरेर औद्योगिक प्रयोजनका लागि भूमिगत पानी ननिकाल्ने जनाएको छ। कम्पनीका अनुसार परियोजनाले स्थानीय बासिन्दाको विद्युत् महसुल घटाउन र स्थायी रोजगारी सिर्जना गर्न पनि सहयोग पुर्याउनेछ।
तर एरिजोनाकी महान्यायाधिवक्ता क्रिस मेयसले नोभेम्बर १९ मा कोचिस काउन्टीका अधिकारीहरूलाई डिसेम्बर ९ मा हुने परियोजनासम्बन्धी निर्णय स्थगित गर्न आग्रह गरेकी छन्। उनले विद्युत् आपूर्ति क्षमता, पानीको उपलब्धता, वन्यजन्तु, आगलागीको जोखिम र नजिकै रहेको सैन्य प्रतिष्ठानमा पर्न सक्ने प्रभावबारे पर्याप्त अध्ययन आवश्यक रहेको बताएकी छन्।
स्पेसएक्सको टेक्सास परियोजना भने ब्राउन्सभिल नजिकै ४४४ एकडभन्दा बढी क्षेत्रमा निर्माण गर्ने प्रस्ताव गरिएको छ। कम्पनीले सार्वजनिक विद्युत् ग्रिडमा निर्भर नभई आफ्नै प्राकृतिक ग्यासबाट विद्युत् उत्पादन गर्ने योजना बनाएको छ। टेक्सासको वातावरणीय निकायले नोभेम्बर १६ मा ३५ वटा प्राकृतिक ग्यास टर्बाइनमार्फत ७५० मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्न अनुमति दिएको छ। यसबाट वार्षिक २४८ टनसम्म नाइट्रोजन अक्साइड उत्सर्जन हुन सक्नेछ।
स्थानीय वातावरणीय अभियन्ताहरूले वायु प्रदूषण, पानीको खपत र विद्युत् महसुलमा सम्भावित वृद्धिलाई लिएर विरोध जनाएका छन्। यसैबीच, क्यामरुन काउन्टीका आयुक्तहरूले नोभेम्बर १७ मा परियोजनालाई १० वर्षसम्म शतप्रतिशत सम्पत्ति कर छुट दिने प्रस्तावमाथि वार्ता अघि बढाउने निर्णय ३ विरुद्ध २ मतले अस्वीकार गरेका थिए। स्टारबेस नगर आयोगले भने डिसेम्बर ९ मा कर छुटसम्बन्धी प्रस्तावमाथि छलफल गर्ने तयारी गरेको छ।
अमेरिकामा एआई डाटा सेन्टर विस्तारसँगै विद्युत् पूर्वाधारको खर्च कसले बेहोर्ने भन्ने विषय राष्ट्रिय बहसको विषय बन्दै गएको छ। एरिजोनाको विद्युत् कम्पनी एपीएसले ठूला डाटा सेन्टरले आफ्ना कारणले आवश्यक पर्ने नयाँ पूर्वाधारको खर्च आफैँ बेहोर्नुपर्ने नीति अघि सारेको छ। तर विद्युत् प्रणालीको समग्र विश्वसनीयता सुधार गर्ने पूर्वाधारको खर्च भने सबै उपभोक्ताबीच बाँडिनुपर्ने तर्क पनि नियामक अधिकारीहरूले गरेका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय समाचार संस्था रोयटर्सका अनुसार स्पेसएक्सको एआई व्यवसायले सन् २०२६ को तेस्रो त्रैमासिकमा कम्पनीको कुल आम्दानीको आधाभन्दा बढी हिस्सा ओगटेको थियो। यसले अन्तरिक्ष तथा उपग्रह सेवाबाट अघि बढिरहेको कम्पनीको व्यावसायिक प्राथमिकतामा एआई पूर्वाधारको महत्त्व बढ्दै गएको देखाउँछ।
डिसेम्बर ९ मा एरिजोनाको कोचिस काउन्टी र टेक्सासको स्टारबेसमा हुने निर्णयले यी परियोजनाको भविष्य निर्धारण गर्न महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्नेछ। विशेषगरी निजी प्रविधि कम्पनीहरूले अर्बौँ डलर लगानी गरेर निर्माण गर्ने डाटा सेन्टरको ऊर्जा आवश्यकता र पूर्वाधार खर्च सर्वसाधारणको काँधमा नपर्ने सुनिश्चितता कसरी गर्ने भन्ने प्रश्नले आगामी दिनमा अमेरिकी एआई पूर्वाधार विस्तारको गति र स्वरूपलाई प्रभावित गर्न सक्छ।
स्रोत: फर्च्युन, रोयटर्स, एरिजोना डेली स्टार, टेक्सास ट्रिब्युन, एपीएस।
