प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमण : हवाई रुटमा सहमति जुटाउन चुनौती, नेपालको मागमा भारतको आफ्नै सर्त

काठमाडौं, मंसिर ३, २०८३। प्रधानमन्त्री वालेन्द्र शाह (बालेन) को आगामी भारत भ्रमणमा नेपालले लामो समयदेखि उठाउँदै आएको नयाँ अन्तर्राष्ट्रिय हवाई प्रवेश मार्गको विषय प्रमुख एजेन्डा बन्ने भएको छ। तर नेपालले भैरहवा र पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि हवाई मार्ग मागिरहेका बेला भारतले पनि आफ्नो विमानस्थलका लागि नेपालको हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्न प्रस्ताव गरेपछि सहमति जुटाउन चुनौती थपिएको छ।

नेपालले विशेषगरी महेन्द्रनगर र भैरहवाबाट अन्तर्राष्ट्रिय विमानलाई नेपाल प्रवेश गर्न दिने गरी नयाँ हवाई मार्ग खोल्न भारतसँग आग्रह गर्दै आएको छ। हाल अन्तर्राष्ट्रिय विमानहरू भारतीय आकाश हुँदै नेपाल प्रवेश गर्दा मुख्य रूपमा सिमरा प्रवेश बिन्दुमा निर्भर हुनुपर्ने अवस्था छ। यसले पश्चिम दिशाबाट काठमाडौं, पोखरा र भैरहवा आउने विमानलाई लामो दूरी घुमेर उड्नुपर्ने बाध्यता सिर्जना गरेको छ।

कान्तिपुरमा बिहीबार प्रकाशित समाचारअनुसार नेपाल र भारतबीच रोकिएको हवाई मार्गसम्बन्धी वार्ता पुनः सुरु भएको छ। नेपालले महेन्द्रनगर हुँदै काठमाडौं जोड्ने एल६२६ हवाई मार्गलाई दुवैतर्फ सञ्चालन गर्न पाउनुपर्ने मागलाई प्राथमिकतामा राखेको छ। यो मार्ग हाल प्रयोग भइरहेको भैरहवा, लखनउ हुँदै दिल्ली जोड्ने बी३४५ मार्गभन्दा करिब २० माइल छोटो छ।

यसअघि सन् २०१८ मा भारतले कम उचाइमा उड्ने विमानका लागि महेन्द्रनगरबाट नेपाल प्रवेश गर्ने अनुमति दिएको थियो। तर ठूला जेट विमानका लागि आवश्यक उचाइ र प्राविधिक व्यवस्थामा सहमति जुट्न सकेको छैन। सन् २०२३ मा भएको छलफलमा भारतले १५ हजारदेखि २४ हजार फिटको उचाइमा प्रवेश अनुमति दिन सकिने प्रस्ताव गरेको थियो। तर उक्त व्यवस्था औपचारिक रूपमा कार्यान्वयनमा आउन सकेन।

नेपालले भैरहवास्थित गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलका लागि पनि भारतीय हवाई क्षेत्र हुँदै सीधा प्रवेश मार्ग उपलब्ध गराउन माग गरेको छ। पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलबाट भारतका विभिन्न सहरमा नियमित उडान सञ्चालन गर्न आवश्यक अनुमति पनि नेपालको प्राथमिकतामा छ। यी दुई विमानस्थलमा अन्तर्राष्ट्रिय उडान विस्तार हुन नसक्नुका प्रमुख कारणमध्ये भारतीय हवाई क्षेत्रको पहुँचसम्बन्धी समस्या पनि एक रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्।

तर भारतले हवाई मार्गसम्बन्धी विषयलाई छुट्टाछुट्टै नभई समग्र प्याकेजका रूपमा टुंग्याउनुपर्ने प्रस्ताव अघि सारेको छ। भारतले पश्चिम बंगालको बागडोगरा विमानस्थलतर्फ जाने विमानका लागि नेपालको हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्न चाहेको छ। साथै रक्सौल क्षेत्रमा निर्माणाधीन विमानस्थलका लागि पनि नेपाली आकाश प्रयोग गर्ने विषय उठाएको छ। नेपालले भने रक्सौलसम्बन्धी प्रस्तावमा थप प्राविधिक विवरण मागेको छ।

हवाई मार्गको विवादमा सुरक्षा संवेदनशीलता र भूराजनीतिक पक्षसमेत जोडिएका छन्। पोखरा अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल चिनियाँ ऋण सहयोगमा निर्माण भएको हो भने गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थल निर्माणमा पनि चिनियाँ कम्पनी संलग्न थियो। भारतले विगतमा सुरक्षा र कूटनीतिक संवेदनशीलताको विषय उठाउँदै नयाँ हवाई प्रवेश मार्गसम्बन्धी प्रस्तावमा सहमति दिन ढिलाइ गर्दै आएको छ।

हवाई मार्ग खुल्दा नेपाललाई आर्थिक तथा पर्यटन क्षेत्रमा समेत फाइदा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। विमानले छोटो दूरीमा उडान गर्न पाउँदा इन्धन खपत र उडान समय घट्नेछ। साथै नेपाली हवाई क्षेत्र प्रयोग गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय विमानको संख्या बढ्दा नागरिक उड्डयन प्राधिकरणको आम्दानीसमेत बढ्न सक्छ। पोखरा र भैरहवा विमानस्थलमा नियमित अन्तर्राष्ट्रिय उडान सञ्चालन गर्न सहज वातावरण बन्नेछ।

यसैबीच, पर्यटन मन्त्रालयका अधिकारीहरूका अनुसार नेपालले भारतसँग प्रस्तावित हवाई मार्गसम्बन्धी छलफललाई प्रधानमन्त्रीको भ्रमणअघि नै प्राविधिक तहबाट टुंग्याउने प्रयास गरिरहेको छ। प्रधानमन्त्री बालेनको भारत भ्रमणमा यस विषयमा राजनीतिक तहमा सहमति जुट्ने नेपालको अपेक्षा छ। यद्यपि, दुवै देशका मागलाई कसरी समेट्ने भन्ने विषयमा अन्तिम सहमति भइसकेको छैन।

Scroll to Top